Onze Saṅgha

Waarom een boeddhistische Saṅgha?

Inleiding

In dit artikel wordt een belangrijke functie van de boeddhistische Saṅgha uitgelegd. Nadruk ligt op de typen personen waaruit de Saṅgha bestaat. Aan de hand hiervan kan worden toegelicht wat intelligente navraag inhoudt wat maar al te vaak plaatsmaakt voor twistgesprekken. De juiste kennis hierover speelt een allesbepalende rol in het voortbestaan van een gezonde en sterke Saṅgha en dus van de ware Dhamma zoals de Boeddha het bedoeld heeft. Het op de juiste manier hiermee omgaan vereist een respectvolle houding.

Iedereen die gewillig is om te leren en zijn hart openstelt voor de edele Dhamma behoort tot de Saṅgha. Vrouwen, mannen en kinderen. En het maakt helemaal geen enkel verschil of iemand monnik of non is. Het is niet een gewaad of een kaalgeschoren hoofd dat iemand een edel mens maakt.

De functie van de Saṅgha

De functie van de Saṅgha is om saamhorigheid, harmonie en kameraadschap te bevorderen. Wanneer de leden van de Saṅgha vragen hebben over de Dhamma, is het de Saṅgha die hen hierin kan ondersteunen. Een goed advies stelt mensen in staat de Dhamma op de juiste wijze te beoefenen (pariyatti) zodat zij het doel — Nibbāna — kunnen bereiken. Wanneer de ware Dhamma correct beoefend wordt, draagt het doorgeven van de Dhamma tevens bij aan het voortbestaan van de Dhamma. Dit is de cruciale functie van de Saṅgha. Hieruit kan worden opgemaakt dat vriendschap (mitta) met goede mensen binnen het boeddhisme van grote betekenis is zoals de Boeddha dit in o.a. A10-062 benadrukt.

Echter, vanwege onwetendheid (avijjā) en een beperkt onderscheidingsvermogen (buddhavisaya), wordt de functie van de Saṅgha niet goed begrepen. Vanwege onwetendheid omtrent de ware Dhamma, samen met een gebrek aan een gevoel van verantwoordelijkheid en respect, wordt de Dhamma verkeerd doorgegeven. Het gaat hierbij voornamelijk om het niet goed kunnen onderscheiden van de verschillende soorten leden van de Saṅgha, en het niet goed onderscheiden van wat intelligente navraag is en wat twistgesprekken zijn. Deze dingen leiden tot verwarring en het verdwijnen van de Dhamma uit de wereld en daarom tot grote schade. Ten tijde van de Boeddha waren er ook monniken die een verkeerd beeld hadden van de Boeddha, de Dhamma en de Saṅgha. De Boeddha was zeker niet mals in zijn kritiek op deze mensen. Later meer hierover.

De leden van de Saṅgha

Iedereen die voornemens heeft om het trainingssysteem van de Boeddha, het Edel Achtvoudige Pad — Ariya Aṭṭhaṅgika Magga — als zijn of haar levenswijze te aanvaarden, behoort tot de Saṅgha.

Tussen de leden van de Saṅgha bestaat echter een belangrijk onderscheid. De kern van de Saṅgha vormt zich rond de vier niveaus van edele personen (ariyapuggala). Vanwege hun specifieke vermogens, hun verworvenheden (zie lokuttara), worden deze personen ook wel 'de gemeenschap van edelen' (ariyasaṅgha) genoemd. Dit onderscheid hen van de 'gewone mensen' oftewel 'de wereldling' (puthujjana). In het algemeen kan worden aangenomen dat het monniken of nonnen zijn die tot de ariyasaṅgha behoren. Wat echter altijd goed herinnerd moet worden, is dat het dragen van een gewaad iemand geen edel persoon maakt. Het is de zuiverheid van geest en daarom iemands inzicht, wat iemand een edel mens maakt. Een lekenvolgeling kan dus net zo goed een edel persoon zijn.

Het is de gemeenschap van edelen (ariyasaṅgha) die de cruciale verantwoordelijkheid draagt in het doorgeven van de edele Dhamma (ariyadhamma) en dus voor het voortbestaan ervan. Deze taak is niet aan de wereldling (puthujjana) wat straks duidelijk zal worden waarom dat zo is.

Omdat er vier graden van heiligheid zijn, is er sprake van vier niveaus van wijsheid (paññā) oftewel inzicht (vipassanā). Daarnaast spelen ook eigenschappen zoals de vaardigheid in het kundig, helder en eenvoudig uiteenzetten van de Dhamma een cruciale rol.

Het volgende is een standaard canonieke tekst waarin de Boeddha het onderscheid aangeeft tussen iemand die de Dhamma kent en iemand die de Dhamma niet kent. Verderop in de toespraak geeft de Boeddha aan dat er — bij degene die de Dhamma niet kent — veel gedachten zijn die draaien om 'ik'. In hetzelfde licht zijn er meerdere toespraken zoals bijvoorbeeld A04-199.

Wanneer iemand verstoken is van de ware Dhamma en niet het verschil kent tussen een edel mens (ariyapuggala) en een wereldling (puthujjana), weet niet waar hij terecht kan voor een goed advies. Ook zijn er wereldse mensen die, vanwege hun begoocheling (moha), onbewust de functie van een edel mens denken te kunnen invullen maar daar in werkelijkheid niet capabel voor zijn. Daarbij komt dat mensen snel dingen klakkeloos aannemen en vaak tegen bepaalde personen opkijken. Ook speelt persoonsverheerlijking vaak een rol. Nu zijn 'de rapen gaar' omdat dit een voorwaarde is waardoor het volledig mis gaat en fataal is voor zowel het voortbestaan van de Dhamma als voor het geluk van vele mensen… Zeer schadelijk dus.

Tien banden maken het onderscheid

Het onderscheid van de tien banden is bepalend voor bij wie je het beste terecht kunt met je vragen en voor een goed advies.

Om de dingen te zien zoals ze werkelijk zijn (yathābhūtaṁ) is helder begrip (sampajañña) nodig oftewel totaal objectief gewaarzijn. Dit is de voorwaarde voor verlichting, de bevrijding (vimutti) van lijden (dukkha). De weg hier naartoe draait in het volledig opgeven van de ideeën van 'ik', van 'zelf', van persoonlijkheid. Begeerte (taṇhā) is de hoofdoorzaak van lijden en gaat altijd gepaard met onwetendheid (avijjā). Er zijn tien banden (saṁyojana) die wezens aan het lijden binden en de eerste band is die van het hechten aan meningen van persoonlijkheid (sakkāyadiṭṭhi). Zelfs op het laagste niveau van de edele personen, dat van de in de stroom getredene (sotāpanna), is deze band volledig doorgekapt. Dit betekent niet dat de sotāpanna al volledig vrij is van persoonlijkheid (en daarom nog niet vrij is van de wereld). Maar het vrij zijn van meningen (diṭṭhi) vormt de essentiële sleutelrol in zijn verdere ontwikkeling naar bevrijding. Deze heeft in elk geval al enigszins een ervaring opgedaan.

Boeddhisme leert niet dat je 'geen mening mag hebben', maar het hechten aan ideeën en diverse persoonlijke (sakkāyadhamma) eigenschappen belet je om dingen te verkennen, te onderzoeken (upaparikkhanta) waardoor je 'niet verder kijkt dan je neus lang is' (anupaparikkhanta). Dit leidt tot een 'ingekapseld' geïndividualiseerd bestaan (sakkāyapariyāpanna), een persoonlijke, coconachtige, beperkte wereld.

Alleen door het opgeven (nekkhamma) van meningen (diṭṭhi) kan wijsheid verder worden ontwikkeld. Het is wijsheid waarmee de sotāpanna voor zichzelf op een natuurlijke en ongedwongen wijze alle overige banden (saṁyojana) doorkapt. Ik zeg 'wijsheid', dus zonder tussenkomst van het 'ik'. Het 'ik' kapt geen banden door, maar verstevigt ze juist door verwardheid te creëren. Waar het ik is, daar kan waarheid niet zijn. Het is door het overwinnen van dit 'ik' of 'zelf' dat een einde maakt aan alle lijden; dit is de kern van wat de Boeddha onderwijst.

Zo wordt gehechtheid aan het persoonlijke (dit betekent ook 'de wereld') in fasen verder gereduceerd tot aan het vierde niveau van de edele personen (ariyapuggala), dat van de arahat. Hij is in mentaal opzicht tot volle wasdom (gotrabhū) gekomen en daarom volledig vrij van alle ideeën van 'ik'. Dit houdt in dat er geen enkele dominantie van 'ik' is die tussenbeide komt en zijn visie zou kunnen verstoren (iñjita). Omdat hij niets vastgrijpt, wordt hij door niets en niemand beïnvloed. Zodoende is de arahat volledig vrij van alle bezoedelingen (āsava) en beschikt hij over ultieme wijsheid. Hij is per uitstek degene die bekwaam is de edele Dhamma op de meest perfecte wijze door te geven. Hij is de belichaming van het Edel Achtvoudige Pad (ariya aṭṭhaṅgika magga). En net zoals dat bij de Boeddha het geval was, is hij geliefd bij goede mensen, maar wordt hij gehaat door slechte mensen.

Intelligente navraag doen of redetwisten?

Intelligente navraag doen (paṭipucchitabba) is essentieel voor de ontwikkeling van wijsheid. Het impliceert 'het verkennen'; 'bekijken'; 'onderzoeken'; 'inspecteren'; 'navragen' (naar) (upaparikkhanta). Ook een gesprek voeren over de Dhamma, een dialoog hierover aangaan, is heilzaam (kusala) en dus prijzenswaardig. Echter, vanwege een gebrekkig onderscheidingsvermogen (buddhavisaya) en een gebrek aan kennis (vijjā), wordt het intelligent navragen vaak verward met het discussiëren in de vorm van redetwisten (bhaṅḍituṁ) dat rond meningen (diṭṭhi) draait. Dit is vanuit boeddhistisch perspectief verwerpelijk (akusala) omdat het de weg naar bevrijding (vimutti) sluit.

Het zijn de edele mensen (ariyapuggala) binnen de Saṅgha waarbij je terecht kunt met je vragen, en in het bijzonder bij de arahat(s). Het betreft intelligente navraag doen (paṭipucchitabba) over de Dhamma. Niet om met elkaar te wedijveren, te redetwisten. Dat is niet de weg van de Boeddha en de Dhamma, maar van het ego dat juist de bron van het probleem vormt. Het wakkert het hechten aan persoonlijke meningen (sakkāyadiṭṭhi) aan dat de eerste van de tien banden (saṁyojana) vormt die mensen aan het lijden (dukkha) binden. Omdat dit uiteraard een cruciaal aspect is, wordt dit dan ook erg vaak door de Boeddha in toespraken (sutta's) benadrukt. Wanneer je toespraken op SleutelTotInzicht.nl leest en de links van de Pāḷi termen volgt voor een uitleg ervan, is dit werkelijk niet te missen. Maar wanneer iemand geïnteresseerd is in meningen (diṭṭhisneha) is er sprake van verkeerde concentratie (micchāsamādhi) dat leidt tot een verkeerd begrip (micchādiṭṭhi) en daarom bevrijding (vimutti) juist tegenwerkt.

Wanneer de gewone mensen (puthujjana) met elkaar in gesprek zijn, de mensen die niet onderricht (assutavā) zijn en dus niet over ware kennis (vijjā) beschikken, die door de wereld zijn geobsedeerd (rajjati), ingekapseld in een geïndividualiseerd bestaan (sakkāyapariyāpanna) — dan behelst zo'n dialoog weinig of niets van de ware Dhamma. Het zal eerder leiden tot een bos van ideeën en daarom tot verwarring (sammosa) en twijfel (vicikicchā). Zo voedt (āhāra) de ene wereldse mens die aan de wereld is gehecht, het hechten aan de wereld van de andere wereldse mens. Maar een wijs mens begrijpt dit en houdt zich verre van zulke discussies (na vivādameti). Want het leidt niet tot de bevrijding (vimutti) maar tot een hechten (upādāna) aan de wereld vanwege het hechten aan persoonlijke meningen (sakkāyadiṭṭhi).

Het 4e hoofdstuk van de Sutta Nipāta bevat toespraken waarvan de meeste specifiek gaan over meningen.

In de wereld van meningen bezigen mensen zich met vragen zoals: 'wat vind jij hiervan?', 'hoe ga jij hiermee om?', 'wat is jouw ervaring?', 'hoe pak jij dit aan?' etc. Het draait dan steeds om het persoonlijke dat de 'mijn-staat' (mamatta) in stand houdt en vanwege zelfidentificatie kracht wordt bijgezet. De wortels (mūla) hiervan sluimeren diep verscholen in de latente lagen van de geest (anusaya). Iemand die alleen maar praat (vacīparama) en geïnteresseerd is in meningen (diṭṭhisneha), zal nooit ontdekken hoe hij op de juiste wijze moet oefenen (paṭipatti) om bevrijding te realiseren. Deze persoon zal nooit 'de methode zien' (pariyāyadassāvī) van hoe het doel — Nibbāna — te bereiken.

Het wedijveren, het redetwisten, draait om de persoonlijke wereld van 'ik', 'mij', 'mijn' (sakkāyapariyāpanna) dat zich wil meten en vergelijken met anderen en daarom eigendunk (māna) in de hand werkt, een van de tien banden (saṁyojana). Dit impliceert een creatie van grenzen (vimariyādikata) dat niet tot eenheid (samagga), maar tot verdeeldheid (viyatta) leidt. Daarom veroorzaken meningen een verdeeldheid (bheda), disharmonie (paṭivibhatta). De onderliggende oorzaak is begeerte (taṇhā), een van de drie wortels (mūla). Dit leidt niet tot de gewenste vrede (vūpasama) waarnaar de Boeddha verwijst. Om die vrede te verwerkelijken is een helder begrip omtrent de realiteit (asammohasampajañña) noodzakelijk, en dus eenheid van geest (ekaggatā), geen verdeeldheid van geest.

Het redetwisten, het wedijveren, is de Dhamma in een discutabel licht stellen. Het is onethisch, disrespectvol en is zeer in strijd met wat de Boeddha echt heeft onderwezen. Het is een hoedanigheid van twijfelen (vicikicchā). Daarom redetwist een wijs mens niet; die is zo stil als een diep meer. De Boeddha zei: 'De wereld wil met mij redetwisten, maar ik redetwist niet met de wereld.' De Boeddha zweeg altijd als hij wist dat mensen er een bepaalde mening (diṭṭhi) op na hielden, omdat hij wist dat zulke personen niet open kunnen staan voor wat is (yathābhūta). Boeddhisme is een ontdekking, maar hoe kun je nieuwe dingen ontdekken (passati) als je hecht aan je eigen beperkte wereld of als je jezelf op sleeptouw laat nemen door wat mensen allemaal zeggen? Dat is niet mogelijk.

Waarheid (sacca) en dus de Dhamma, is niet discutabel. De Dhamma is onwrikbaar (akuppa), en wie de Dhamma ziet is begiftigd met een onwrikbaar vertrouwen (aveccappasāda) in de Boeddha. Zo'n persoon gaat niet naar discussies. Die gaat naar de drie juwelen (tiratana), d.w.z. Boeddha, de Dhamma en de Saṅgha: daar zoekt hij zijn heil in. Dit zijn de mensen die de Dhamma zien of ten minste gewillig zijn om de Dhamma te zien. De Boeddha zei (verkort): 'Wie de Dhamma niet ziet, ziet mij niet. Wie de Dhamma ziet, ziet mij.' (It092)

De meeste mensen zijn erg geïnteresseerd in meningen (diṭṭhisneha) en juist daarom minder geïnteresseerd in de ware Dhamma. Meningen en geredetwist zijn het pad van Māra die het goede Pad sluit en het verkeerde pad opent. Ga niet naar deze kwade vriend (pāpamitta), maar naar goede vrienden (zie mitta).

Op SleutelTotInzicht.nl zijn de woorden van de Boeddha in de vorm van toespraken (sutta's) massaal aanwezig, rechtstreeks vertaald a.d.h.v. de woorden van de Boeddha en uitgebreid toegelicht. Ga naar de Boeddha, de Dhamma en de Saṅgha. Niet alleen voor je eigen geluk, maar ook voor het voortbestaan van de missie van de Boeddha en het geluk van velen.

Veel mensen hebben allerlei ideeën over de Dhamma, maar een idee is de waarheid niet. Het voert weg van de realiteit. Om de ware Dhamma te zien brengt een wijs mens alles tot rust. In die rust maken ideeën plaats voor het licht van wijsheid dat de Dhamma kan zien. Hoe je dit doet lees je op De basis van meditatie.