Zelfidentificatie

Als we onszelf identificeren met toestanden, of het nu interne of externe toestanden zijn, is er sprake van zelfidentificatie. Eenvoudig gezegd betekent dit dat we er dan 'iets mee doen'. Belangrijk te weten is dat dit een mentale verstoring (iñjita) is vanwege de tussenkomst van 'ik'. Dit is wat inzicht in de diepe realiteit (paramatthasacca) blokkeert en zelfs verdraait (vipallāsa). Een diep inzicht in de realiteit (sacca) is een vereiste voor totale bevrijding (vimutti).

Het in mentaal opzicht oppakken vergelijkt de Boeddha vaak met het fysiek vastgrijpen of het grijpen naar iets.

Het mentaal 'er iets mee doen', het 'vastpakken', het 'oppakken' (upādāya) betekent dat we er voeding (āhāra) aan geven zodat het kan groeien, kan toenemen (papañca), kan aandikken, kan intensiveren oftewel: in het bestaan komt (bhava). Dit is kortgezegd hoe we onszelf afhankelijk maken van dingen en mensen en hoe onze persoonlijke wereld (sakkāyapariyāpanna) in het bestaan komt en we zodoende de vijf groepen van hechten (pañcupādānakkhandhā) in stand houden. Want de geest (mano) is de voorloper (manopubbaṅgama) van alles.

Vanwege die afhankelijkheid (nissita) — die door het mentaal vastgrijpen wordt veroorzaakt — kunnen we niet vrij zijn en laten we zelf die toestanden de voorwaarden (paccaya) zijn van hoe we ontwikkelen, waarnaar we toe afbuigen, wat onze bestemming zal zijn, hoe en wat we zullen zijn. Dit heet worden (bhava) oftewel 'in het bestaan komen'. Wil je zijn of wil je steeds maar doorgaan met worden? In zijn is de ware natuur bereikt, de grote taak volbracht (katam karniyam), maar in worden komt nooit een einde, en daarom ook niet aan lijden (dukkha). Het is allemaal de zelfidentificatie die hier de oorzaak van (sakkāyasamudaya) is. Een beroemde uitspraak van de Boeddha is de volgende:

Het ware boeddhisme draait steeds om zelfoverwinning. En het is hierom dat de Boeddha na elk van de meditatie onderwerpen in de satipatthana training deze instructie herhaalt: