Bevrijding van de geest

Cetovimutti

cetovimutti

'Bevrijding van de geest'.

In de hoogste zin duidt het op de vrucht van arahatschap (zie ariyapuggala) en in het bijzonder de concentratie die daarmee samengaat. De term is vaak verbonden met 'bevrijding door wijsheid' (paññāvimutti), zoals bijvoorbeeld in de tien krachten van een Perfecte (zie dasa tathāgatabala). Zie vimokkha.

Ook: 'onwrikbare bevrijding van de geest' (akuppa cetovimutti); 'onbegrensde bevrijding van de geest' (appamāṇa cetovimutti); 'bevrijding van de geest van de voorwaarde van het bestaan', of 'tekenloze bevrijding van de geest' (animitta cetovimutti); 'bevrijding van de geest omtrent de begeleidingen' (ākiñcañña cetovimutti), omdat die staat van de geest vrij is van 3 banden, condities en begeleidingen, te weten hebzucht, haat en begoocheling; en omdat zo'n geest daar vrij van is, wordt het ook wel 'de lege of onbezette bevrijding van de geest' (suññata cetovimutti) genoemd.

In meer beperkte zin, is 'onbegrensde bevrijding van de geest' een naam voor de 4 onbegrensde staten, te weten: liefdevolle vriendelijkheid, mededogen, meelevende vreugde en gelijkmoedigheid (zie brahmavihāra); 'bevrijding van de geest omtrent de begeleidingen' staat voor de sfeer van 'niets-heid' (zie ākiñcaññāyatana, jhāna 7); 'bevrijding van de geest van de voorwaarde van het bestaan', staat voor bevrijding van de geest vanwege geen aandacht hebben voor alle voorwaarden van het bestaan; 'bevrijding van de geest omtrent de begeleidingen', staat voor de contemplatie omtrent de afwezigheid van een zelf. Zie voor meer details M043.

De term paññāvimutti is vaak verbonden met cetovimutti, 'bevrijding van de geest'; het is ook, zoals boven vermeld, een term voor 'de door wijsheid bevrijdde'.