Concentratie wordt vaak verkeerd uitgelegd

samādhi

'Concentratie'. Letterlijk: 'plaatsing hier samen'.

Concentratie is een synoniem voor geestelijke eenheid (ekaggata); kalmte (samatha); onverstoorbaarheid (avikkhepa).

Deze synoniemen doen echter vaak het idee ontstaan dat concentratie altijd tot het gewenste doel leidt en als zodanig uitgelegd wat een misvatting is. Zo wordt concentratie vaak in één adem als kalmte (samatha) uitgelegd. Dit is te kort door de bocht, want waarmee in zo'n geval geen rekening gehouden wordt, is dat concentratie een neutrale mentale factor is. D.w.z. dat de concentratie gericht kan zijn op zowel heilzame (kusala) als onheilzame (akusala) dingen (objecten) wat dan ook tot verschillende gevolgen leidt. Vandaar dat we spreken van juiste concentratie (sammāsamādhi) dat leidt tot juist begrip (sammādiṭṭhi) en verkeerde concentratie (micchāsamādhi) dat leidt tot verkeerd begrip (micchādiṭṭhi).

Wanneer de concentratie gericht is op een verkeerd object, dan worden we daardoor niet rustig, maar juist onrustig. Maar als de concentratie gericht is op een goed object, bereiken we die gewenste kalmte wel. Verkeerde concentratie is het pad van Māra. Juiste concentratie is het Pad van de Boeddha. En dat maakt een groot verschil, een verschil tussen diepe duister en helder licht. Wie stelt dat concentratie tot kalmte leidt is dan ook onzorgvuldig en onvolledig in zijn uitleg.

Net zoals elke soort van bewustzijn (viññāṇa) ook niet als vanzelfsprekend tot bevrijding (vimutti) leidt, is er een groot verschil tussen de verschillende typen bewustzijn. Bewustzijn heeft de functie (de bedoeling) om totaal gewaar te zijn oftewel om helderheid van bewustzijn (sampajañña) te verkrijgen en daardoor de bevrijding van de geest.

Zo heeft ook concentratie een functie, namelijk om het doel — Nibbāna — te bereiken. Dit is alleen mogelijk om de juiste concentratie (sammāsamādhi) aan te wenden. Alleen in dit perspectief is concentratie een synoniem voor kalmte (samatha) en overige synoniemen.