Misverstanden en woordgebruik

Op deze pagina worden een aantal misverstanden over boeddhisme aan de kaak gesteld. Het betreft hier een opheldering over verkeerd begrepen aspecten of inconsistent woordgebruik. Verder wordt er toelichting gegeven over woorden die meerdere betekenissen kunnen hebben. In dergelijke gevallen wordt vaak een verklaring gegeven op het woordgebruik binnen het Theravada Archief.

Inhoudsopgave

Inleiding

Woordgebruik: onaangenaam of pijnlijk

Dubbele betekenis: geluk

Verkeerd begrepen: piti

Woordgebruik: neutraal gevoel

Verkeerd begrepen: neutraal en gelijkmoedig

Woordgebruik: functie en staat van bewustzijn

Verkeerd begrepen: mededogen

Inleiding

Om de zuiverheid van de boeddhistische Leer zo goed mogelijk te waarborgen, is het vanzelfsprekend van groot belang dat de Leer correct wordt weergegeven. Alles begint bij een correcte vertaling vanuit het Pali naar (meestal) Engels en vervolgens van Engels naar Nederlands. Als we tekst uit de Ti Pitaka in het Nederlands willen verkrijgen, hebben we dus al te maken met drie talen. En om de woorden van de Boeddha correct weer te geven, is het minstens zo belangrijk dat de schrijver een diep inzicht in de Leer zelf heeft. Om heldere taal te spreken is het tevens van essentieel belang dat bepaalde begrippen in de teksten steeds duidelijk en consequent worden weergegeven. Het Theravada Archief is immers bedoeld om zeer nauwkeurig weer te geven wat de Boeddha werkelijk heeft onderwezen.

Dit document is niet bedoeld om een ellenlange opsomming te maken van al het incorrecte wat er over het boeddhisme is geschreven en gezegd. Vaak doen mensen zich voor als vertegenwoordigers van het boeddhisme terwijl zij er niets van hebben begrepen. Het zijn die mensen die juist grote schade veroorzaken. Het is niet de bedoeling om daar diep over uit te weiden, dat is niet het doel. Het gaat hier slechts om bepaalde woorden die verkeerd vertaald en/of begrepen zijn. Ook kunnen dezelfde woorden in verschillende perspectieven, dus met verschillende betekenissen, worden gebruikt. Schrijvers vermelden in hun teksten vaak niet het Pali woord; vaak vanwege onvoldoende kennis, of men ziet de belangrijkheid er niet van in of men vindt het gewoonweg niet passen. In sommige gevallen wordt het dan onmogelijk om exact weer te geven wat er in de letterlijke zin van het woord bedoeld wordt. Daarom wordt in het TA er steeds naar gestreefd om het Pali woord altijd te gebruiken.

De soort onderwerpen worden steeds aangegeven door de tekst 'Woordgebruik', Verkeerd begrepen', etc. aan te halen. De meeste gearceerde alinea's verschijnen soms ook op andere plaatsen binnen het TA. Deze pagina is handig voor een totaaloverzicht van dergelijke toelichtingen.

Woordgebruik: onaangenaam of pijnlijk

In het TA wordt dukkha vedana vertaald als onaangenaam gevoel i.p.v. pijnlijk gevoel. Hoewel 'pijnlijk gevoel' een correcte vertaling is, sluit dit in principe een toestand die niet echt pijnlijk maar wel onaangenaam is, uit.

Dubbele betekenis: geluk

De Pali woorden piti en sukha betekenen allebei o.a. geluk, maar zijn niet gelijk aan elkaar.

Verkeerd begrepen: piti

Zoals in de sutta teksten, is piti vaak verbonden aan één samengesteld woord met 'blijheid' (pamojja) of geluk (sukha), en hebben sommige westerse vertalers het woord piti verkeerd begrepen en zien het als een synoniem voor deze twee termen (blijheid of geluk).

Piti heeft niets te maken met een 'aangenaam gevoel' (sukha vedana, zie vedana) waarmee het vaak vergeleken wordt door mensen die er niets van begrepen hebben. Piti is niet een gevoel of gewaarwording en behoort daarom niet tot de groep van gevoelens (vedana kkhandha) die louter opkomen afhankelijk van wat onze voorkeur heeft of wat het niet heeft, maar kan beschreven worden als 'vreugdevolle interesse'. Het kan daarom verbonden zijn met morele, immorele en neutrale staten van bewustzijn. Zie Tabel I en II.

Woordgebruik: neutraal gevoel

Gelijkmoedig gevoel of neutraal gevoel wordt vaak onvolledig vertaald door alleen het Pali woord upekkha te gebruiken. Hierdoor kan er makkelijk verwarring ontstaan. Het woord upekkha dat ook wel gebruikt wordt voor de naam tatra majjhattata, is ook een hoge ethische kwaliteit die tot de groep van sankhara's behoord en dus niet dezelfde betekenis heeft als het gelijkmoedige of neutrale gevoel. Wanneer de Pali naam wordt gebruikt voor 'gelijkmoedig gevoel' of 'neutraal gevoel', wordt in het TA upekkha vedana weergegeven om misverstanden te voorkomen.

Verkeerd begrepen: neutraal en gelijkmoedig

Zowel neutraal gevoel als gelijkmoedigheid (als ethisch aspect) worden beide vaak vertaald als onverschilligheid. Hoewel de twee verschillende betekenissen hebben, duidt de neutraliteit ervan zeker niet op de onverschilligheid van iemand die een ongeïnteresseerde indruk maakt en onder alles koud, afgestompt of doods blijft.

Woordgebruik: functie en staat van bewustzijn

In de literatuur in het algemeen worden de functies en toestanden van bewustzijn vaak door elkaar gehaald. De functie en de staat (of de toestand) van een bepaald type bewustzijn zijn echter twee verschillende definities. Zo verwijst patisandhi naar een functie van een type bewustzijn, terwijl patisandhi citta duidelijk naar de staat van een type bewustzijn verwijst. In het TA wordt dan ook duidelijk onderscheid gemaakt tussen deze twee aspecten en wordt er een consequente verwijzing aangehouden. Zo wordt met patisandhi naar de functie verwezen; met patisandhi citta wordt naar de staat van het type bewustzijn verwezen. Bij elke beschreven functie in het wbk wordt naar de overeenkomstige staat van het desbetreffende bewustzijn verwezen zodat meer informatie makkelijk kan worden ingewonnen.

Verkeerd begrepen: mededogen

Het Pali woord karuna betekent mededogen, maar wordt naar het Engels vaak vertaald in pity hetgeen voor medelijden staat. Een betere vertaling van karuna naar het Engels is compassion. In elk geval is de Pali betekenis van karuna niet medelijden, omdat medelijden niet op zijn plaats is vanwege twee hoofdredenen: 1. Het doel van een boeddhist is om van het lijden af te komen, dus kiest hij er niet voor om 'mee te lijden'. Dit brengt voor niemand voordeel, maar wel nadeel. Mededogen daarentegen is wel voordelig, zowel voor degene die in problemen verkeerd als voor degene die mededogen heeft met lijdende wezens. 2. Gezien de wet van oorzaak en gevolg is medelijden niet op zijn plaats. In de meeste gevallen zal de persoon die in problemen verkeert dat grotendeels aan zichzelf te wijten hebben. Er moet de juiste actie worden ondernomen om de problemen te verhelpen. Ook dat is een reden waarom medelijden niet op zijn plaats is. Zie Div014 voor het verschil tussen medelijden en mededogen.

RegID: Hlp019
Bijgewerkt op: 28 juni 2005
Auteur: Peter van Loosbroek - Ananda
Locatie: www.sleuteltotinzicht.nl
Copyright: Zie voor gebruik van deze tekst www.sleuteltotinzicht.nl/glb_copyright.htm
Overige informatie: Geen