Boeddhisme — De zeven factoren van verlichting

Satta sambojjhanga

De zeven factoren van verlichting (satta sambojjhanga) zijn fases die geleidelijk aan in iemand groeien die naar verlichting streeft.

Inhoudsopgave

Factoren die de verlichting bevorderen

Indachtigheid

Onderzoek naar waarheid

Energie

Vreugde

Kalmte

Concentratie

Gelijkmoedigheid

Het meditatief aspect

Wegwijzer

Aanvullende ondersteuning

Deze pagina is een Aanvullende ondersteuning voor: Satipatthana — Boeddhisme — De meditatie van indachtigheid.

De zeven factoren van verlichting vormen een onderdeel van de 4e contemplatie van de satipatthana training: Indachtigheid van mentale objecten — Dhamma nupassana.

Woordenboek

In het woordenboek vind je meer belangrijke informatie over dit onderwerp. Kijk bij bojjhanga.

Meer details

Volg de links van de Pali termen van elk van de factoren voor meer technische en gerelateerde informatie. Voor meer, zie ook rubriek Meer over deze serie.

Meer over deze serie

Meer pagina's en informatie over deze serie, zie Boeddhisme — De Leer van de Boeddha, welke je ook altijd via de sitemap kunt benaderen.

Factoren die de verlichting bevorderen

Bojjhanga, of factoren van verlichting, hebben betrekking op de condities die een persoon in zijn streven naar verlichting dient te volgen. Het zijn er zeven: 1. indachtigheid (sati sambojjhanga), 2. onderzoek naar waarheid (dhamma vicaya sambojjhanga), 3. energie (viriya sambojjhanga), 4. vreugde (piti sambojjhanga), 5. kalmte (passaddhi sambojjhanga), 6. concentratie (samadhi sambojjhanga), 7. gelijkmoedigheid (upekkha sambojjhanga).

Deze zeven condities, beginnende met indachtigheid (sati), zijn fases die geleidelijk aan in iemand groeien die naar verlichting streeft. Ze worden in de satipatthana methode beschouwd als zijnde essentieel om elke dag te cultiveren en te ontwikkelen, aangezien ze de weg naar het laatste doel vergemakkelijken. Zelfs gedeeltelijke ontwikkeling hiervan brengt harmonie in het dagelijkse leven en langzamerhand zal men zich minder verward voelen en minder in beslag worden genomen door de wisselvalligheden van een eeuwig veranderende en bedrieglijke wereld. Deze zeven kwaliteiten zijn bij elkaar gegroepeerd als 'verlichtingsfactoren' omdat zij naar verlichting voeren en zij samen de verlichting vormen. De factoren zijn onderling met elkaar verbonden. Het is daarom moeilijk om ze apart te beschrijven. Echter, de eerste factor — die van indachtigheid — vervult een beslissende rol in de ontwikkeling van de overige zes.

Indachtigheid

sati

Een persoon die naar verlichting streeft is waakzaam ten opzichte van al zijn gedachten en alle activiteiten van het lichaam. Zulk een waakzaamheid wordt hier sati genoemd. Indachtigheid is het essentiële startpunt voor elke poging tot meditatie. Het is het kardinale startpunt voor alle goede dingen.

Onderzoek naar waarheid

dhamma vicaya

Met zulk een waakzaamheid kan hij goed en verkeerd onderscheiden, en hij onderzoekt dat met wijsheid. Deze factor heeft niet alleen betrekking op specifiek de Leer van de Boeddha zoals veel westerse schrijvers denken, maar op alle mentale en fysieke fenomenen. Zulk een kritisch onderzoek noemt men dhamma vicaya. Deze factor van verlichting, die verbonden is met wijsheid, ontwikkelt zich in een persoon die naar verlichting streeft.

Energie

viriya

De inspanning van zulk een persoon om het goede (dhamma) te cultiveren en het slechte (adhamma) te laten, wordt hier viriya genoemd. Energie moet met grote vastberadenheid gericht worden op het uitwerken en vervullen van het doel. De viriya sambojjhanga ontwikkelt zich in een persoon die aldus streeft.

Vreugde

piti

De vreugde die in iemands geest ontstaat door het doen en het ontwikkelen van het goede (dhamma) wordt piti sambojjhanga genoemd. Vreugde betekent sereen vermaak, met gelukzalig enthousiasme van de geest.

Kalmte

passaddhi

Door vermijding van zintuiglijke begeerten ontwikkelen vreugde en geluk zich. De kalmte die daardoor in het bewustzijn en in de groep van mentale factoren ontstaat wordt passaddhi genoemd. Aldus ontwikkelt de passaddhi sambojjhanga zich in een persoon die deze procedure volgt.

Concentratie

samadhi

Gebaseerd op deze kalmte kan de geest zich concentreren op een goed (kusala) object. Deze toestand van de geest wordt samadhi sambojjhanga genoemd.

Gelijkmoedigheid

upekkha

Met de ontwikkeling van concentratie (op een goed object) realiseert men zich de nutteloosheid van sensaties en ontwikkelt men een gevoel van gelijkmoedigheid (upekkha), waarin men noch door geluk noch door verdriet getroffen wordt. Dit wordt upekkha sambojjhanga genoemd. Gelijkmoedigheid is de laatste essentiële factor van verlichting. Hierdoor is men niet alleen kalm, maar staat de geest, hoewel nog steeds ontvankelijk en alert, los van iedere gebeurtenis of invloed van buiten of van binnen uit. Dit moet niet worden verward met onverschilligheid.

Het meditatief aspect

Inzake het meditatief aspect, zie Dhamma nupassana bhavana — Boeddhisme — Mediteren op de vijf onderwerpen van de Dhamma

Tip Vergeet niet de Wegwijzer voor deze pagina te raadplegen.

Document info
RegID leer-002-10-04-subLeerstelling
Bijgewerkt 19 maart 2021 23:40:29
Auteur Peter van Loosbroek — Ananda
Locatie www.sleuteltotinzicht.nl
Copyright Zie a.u.b. copyright www.sleuteltotinzicht.nl/glb_copyright.htm
Overig Geen