Boeddhisme — De Vier Edele Waarheden

Cattari Ariya Sacca

De Vier Edele Waarheden vormen het fundament van de Leer van de Boeddha: het bestaan van lijden, de oorzaak van lijden, de opheffing van lijden, en het Pad dat leidt naar de opheffing van lijden. De meesten onder ons kennen dit raamwerk in grove lijnen wel, maar hoe zit het met de subtiele details? En voor zover details worden onderwezen, worden deze dan in hun zuivere vorm weergegeven?

Via deze pagina, die als een soort landkaart fungeert, wordt je naar elk belangrijk detail geleid waar het wordt uitgelegd met de woorden van de Meester zelf. Regelrecht tot in de diepste kern van de Leer waar die begrepen kan worden zoals die werkelijk is.

Inhoudsopgave

Een ontdekking van de realiteit

Onafhankelijk zijn

Concentreer je op de oorspronkelijke Leer

Stapsgewijs

Waarom deze samenvatting?

De methode

De leer van het afhankelijk ontstaan

Studie tips

1 — De Edele Waarheid van lijden

2 — De Edele Waarheid van de oorzaak van lijden

3 — De Edele Waarheid van de opheffing van lijden

4 — De Edele Waarheid van het Pad dat leidt naar de opheffing van lijden

Verwijzingen

Wegwijzer

Meer details

Deze pagina over de Vier Edele Waarheden vormt de eerste pagina in de serie Boeddhisme — De Leer van de Boeddha. Van daaruit kan je meerdere onderwerpen in deze serie benaderen. Die pagina kan je altijd via de sitemap benaderen.

Via het hoofdstuk Verwijzingen wordt naar belangrijke pagina's verwezen.

Woordenboek

In het woordenboek vind je meer belangrijke informatie over dit onderwerp. Kijk bij cattari ariya sacca.

Meer over deze serie

Meer pagina's en informatie over deze serie, zie Boeddhisme — De Leer van de Boeddha, welke je ook altijd via de sitemap benaderen.

Een ontdekking van de realiteit

In het kort heeft de Boeddha ons twee dingen geleerd: dat er lijden is en dat er een ophouden van dat lijden is. De gehele Leer echter, is gebaseerd op de Vier Edele Waarheden. Deze Waarheden worden Edel genoemd omdat het universele waarheden zijn. Ze gelden voor alle wezens, ongeacht status, afkomst, rijk of arm. De eerste drie Edele Waarheden zijn de doctrine van de Boeddha. Echter, de Boeddha wist uit eigen ervaring dat zonder de juiste training geen bevrijding van lijden mogelijk is. Daarom is hij de enige religieuze leraar die een trainingssysteem heeft opgezet. Dat trainingssysteem is de Vierde Edele Waarheid die wordt vertegenwoordigd door het Edel Achtvoudige Pad.

'Sacca' — van Cattari Ariya Sacca (Vier Edele Waarheden) — is de Pali term voor realiteit, hetgeen de realiteit betekent waar tot de Boeddha ontwaakt is, welke anders is dan de gewone en daarom edel is, buitengewoon is. In zijn verlichting heeft de Boeddha 'de dingen gezien zoals ze werkelijk zijn'. Hij is daartoe ontwaakt, d.w.z. dat hij een ontdekking heeft gedaan. Boeddhisme is daarom geen verzinsel, maar een ontdekking.

De Boeddha drukt een viervoudige realiteit uit die de basis vormt van zijn Leer, welke direct in verband staat met het zogenaamde bestaan of het leven. Of Boeddha's verrijzen of niet, deze realiteit is blijvend, en het is een Boeddha die deze realiteit aan de begoochelde wereld openbaart. Zij zal en kan niet veranderen door het verstrijken van tijd omdat deze ontdekte realiteit altijd van toepassing is.

De Boeddha heeft altijd de eigen verantwoordelijkheid genomen voor wat hij ontdekt heeft zoals hij opmerkte in zijn eerste toespraak (S56-011): "Dit is de edele waarheid van het lijden (...); dit is de edele waarheid van de oorzaak van het lijden (...); dit is de edele waarheid van de opheffing van het lijden (...); dit is de edele waarheid van het pad dat leidt naar de opheffing van het lijden (...). Dit is de visie, de kennis, de wijsheid, de ontdekking, het licht van inzicht dat in mij verrezen is omtrent dingen waar ik voorheen nog nooit van gehoord had." Deze woorden zijn zeer betekenisvol omdat ze getuigen van de originaliteit van zijn ervaring.

De Boeddha zet de Vier Edele Waarheden uiteen in het hertenpak.
De Boeddha zet de Vier Edele Waarheden uiteen in het hertenpak.

Deze realiteit wordt in het Pali weergegeven als Ariya Saccani (Edele Waarheden). Deze waarheden worden zo óók genoemd, omdat ze ontdekt zijn door de Grootste Ariya; dat is iemand, die afgedaan heeft met de gewoonlijke staat en daardoor buitengewoon is. De term ariya, doorgaans vertaald als edel, is hier vertaald als buitengewoon, in tegenstelling tot het gewone (puthujjana). Wij zien een verschil tussen de gewone of naïeve realiteit die gezien wordt door de gewone mens op straat, en de buitengewone realiteit die ervaren wordt door de Boeddha en zijn discipelen.

Onafhankelijk zijn

Stel je jezelf vaak afhankelijk of onafhankelijk op in het leven als het gaat om beslissingen nemen, om mentaal te groeien, om wijsheid? Wanneer je jezelf afhankelijk opstelt, ben je overgeleverd aan de rest en kan je niet echt zelf je pad bepalen. Dit is een van de belangrijkste reden waarom de meeste mensen volstrekt onbekend zijn met wat de Boeddha werkelijk heeft onderwezen. Middels het internet, sociaal media en dergelijke, wordt er heel wat afgekletst (samphappalapa) zonder dat de juiste kennis (pañña) van zaken is. Dit is zeer kwalijk want dit doet ernstig afbreuk aan de Leer zoals die oorspronkelijk is.

Vanuit boeddhistisch perspectief beschouwd, lijden veel mensen aan een mentale slaap die wordt geconditioneerd door gewoonte- en gedachtenpatronen. Deze conditionering belemmert een diepgaand en kritisch onderzoek zodat je bijvoorbeeld kan ontdekken wat de Leer wel en wat de Leer niet is. Als je niet kritisch bent en alles maar voor waar aanneemt omdat anderen dat ook doen, hoe kan je dan ooit op eigen benen? De weg van de Boeddha is om mentaal tot volle wasdom te komen, maar dat kan niet als je jezelf steeds door anderen op sleeptouw laat nemen. De grote kunst in het leven is om mentaal alleen te kunnen zijn, onafhankelijk te zijn. Maar als je niet eens fysiek alleen kunt zijn, dan moet je wel met de massa mee in de pas lopen met wellicht dezelfde denkwijzen. Dit is niet de juiste boeddhistische houding omdat het je mentale ontwikkeling in de weg staat. De Boeddha heeft altijd sterk benadrukt dat we altijd kritisch moeten zijn en een diepgaand onderzoek moeten instellen naar alles wat we op ons pad tegenkomen in plaats van klakkeloos met de massa mee te gaan.

Dat mensen ook met hun religie slapen, is wel duidelijk want ook (veel) 'boeddhisten' zijn verknocht aan riten en ceremonies. Dit is sterk in tegenstelling tot wat de Boeddha heeft onderwezen. Het is namelijk één van de vier vormen van hechten (upadana) en één van de tien banden (saññojana) die wezens aan de cyclus van geboorte en dood binden. Ondanks de Boeddha dit onderwijst, zijn er altijd wel mensen in de wereld te vinden die het beter denken te weten dan de Meester zelf. Daarom ontstaan er verschillende clubjes. In het licht van de Dhamma is dit disrespect vanwege eigendunk oftewel arrogantie (mana). Ook dat heeft hij onderwezen als een band die wezens stevig aan het lijden gebonden houdt.

Boeddhisme is geen ritualistisch pad, maar een realistisch pad. Ooit zei hij: "Hoe kan er, nadat ik het definitief verklaard heb, een alternatief zijn?"

Aan de oorspronkelijke Leer van de Boeddha wordt afbreuk gedaan
door hen met persoonlijke voorkeuren.

Wanneer er geen begeerte zou zijn,
zou er ook geen hechten zijn,
daarmee geen persoonlijke voorkeuren,
daarmee geen arrogantie,
daarmee geen disrespect.

Uit de Dhammapada.

188. Men zoekt velerlei toevluchtsoorden zoals heuvels, wouden, heilige bomen; naar kloosters en naar tempels gaan zij, volk dat door angst wordt gefolterd.

bahum ve saranam yanti pabbatani vanani ca arama rukkha cetyani manussa bhayatajjita

Vele toevluchtsoorden zoeken zij; op heuvels, in wouden, in heilige bomen, zij gaan naar kloosters en heiligdommen, volk dat door angst wordt gepijnigd.

Het is niet voor niets dat de Boeddha heeft gezegd dat de Leer op een gegeven moment helemaal verloren zal zijn, totdat er weer een Boeddha in de wereld verschijnt die exact hetzelfde Pad herontdekt en verkondigd. Wees dus wijs en concentreer je op de Leer zoals die oorspronkelijk is. De keuze is vrij eenvoudig, want het gaat erom waar je voor gaat: voor de waarheidszoeker die een echte discipel van de Boeddha is, of voor de plezierzoeker met Mara als raadgever.

Een echte discipel van de Boeddha grijpt zich nergens in de wereld aan vast en leeft daarom 'onafhankelijk' (anissito). Het Pad dat door de Boeddha is onderwezen, is niet een Pad waarbij wij afhankelijk zijn van derden, van tempels, van beeldjes, van riten en ceremonies, en ook niet van de kletsverhalen op internet. Dat is niet de ware toevlucht. Je kan beter het Pad als ware toevlucht nemen. De Boeddha noemt het Pad zelf 'de enige weg' (ekayana) dat rechtstreeks tot bevrijding leidt; ook is het Pad er een dat door iemand zelf afgelegd moet worden.

Concentreer je op de oorspronkelijke Leer

Wanner een kind in een boom klimt, heeft het stevige houvast aan het centrum van de boom — de stam die sterk, stabiel en betrouwbaar is. Al spelende kan het kind zich onbewust steeds verder van de betrouwbare stam af begeven waardoor het zich op een zijspoor begeeft. Tot op een moment dat het kind op een gevaarlijke plek zit en niet meer weet hoe het terug moet naar de veilige en betrouwbare stam.

Wees daarom als een wijs mens die niet geïnteresseerd is in twistgesprekken, in meningen, rituelen en alle andere onzin die alleen maar tot onrust en verwarring leiden waardoor je de kern van zaken mist en op zijsporen gezet wordt. Concentreer je op de echte Leer. Dwaal niet af van het ware Pad. Zorg dat je ware kennis van zaken hebt en oefen volhardend. Kap het struikgewas om je heen weg en bewaak de betrouwbare stam. Want alleen die enige juiste weg leidt regelrecht naar het doel. Nu denk je misschien aan die wegen die allemaal naar Rome leiden, maar die leiden niet naar Nibbana.

Stapsgewijs

Waarom deze samenvatting?

Het is interessant te weten dat de Boeddha zijn Leer stapsgewijs verkondigde. Wat je in rubriek De methode leest is een eenvoudige samenvatting van hoe de Boeddha zijn Leer steeds breder en dieper uitlegde. Deze samenvatting is een goede leidraad voor je zodat ook jij de Vier Edele Waarheden stapsgewijs steeds breder en dieper kunt verkennen.

In de Studie tips tref je fasen aan waarmee we min of meer op dezelfde wijze door de materie gaan zoals de eerste vijf monniken, aan wie de Boeddha zijn Leer voor het eerst verkondigde.

Reminder Via het hoofdstuk Verwijzingen wordt naar belangrijke pagina's verwezen.

De methode

Zou de Boeddha vanaf het begin meteen alles in detail hebben verteld, dan zou er een grote kans bestaan dat zijn toehoorders het niet konden bevatten (en misschien wel hard waren weggelopen). Ook moest hij het voorzichtig en zeer overtuigend brengen aan de vijf monniken met wie hij voorheen samen extreem ascetisme beoefende. Toen hij — na zijn verlichting — naar hen terugkeerde om hen zijn ontdekking mee te delen, zagen zij hem naderen. En ze spraken met elkaar af dat ze niet naar hem zouden luisteren. Hij had hen immers verlaten omdat hij geen heil zag in het praktiseren van extreem ascetisme. Maar Siddhatta Gotama — nu een Boeddha — was nu van zo'n speciaal voorkomen, dat hun halsstarrigheid als sneeuw voor de zon verdween. En daar, in het hertenpak van Isipatana, tijdens deze eerste toespraak...

S56-011 — Dhamma Cakka Ppavattana Sutta — Het in beweging zetten van het Wiel der Wet

...vertelde de Meester dat hij de middenweg gevonden had. In deze eerste toespraak verklaart hij vervolgens in de eerste Edele Waarheid dat er lijden is: geboorte is lijden, ouderdom is lijden, dood is lijden etc. Echter, de diepere betekenis van dat lijden verklaarde hij pas in de tweede toespraak...

S22-059 — Anatta Lakkhana Sutta — De kenmerken van niet-zelf

...waar hij d.m.v. de drie kenmerken de ware natuur van dingen blootlegde. Daar schuilt de ware betekenis van lijden... Hierdoor begrepen de vijf monniken nu nóg beter de Edele Waarheid van lijden (dukkha), die ze in de toespraak ervoor, de eerste, gehoord hadden. Ze begrepen deze nu in de diepste essentie omdat ze drie universele kenmerken begrepen. En daardoor verwierven zij alle vijf Arahatschap. Onthoud dat dit gebeurde door louter het horen van een verheven waarheid. Dat gebeurde zo goed als plotseling. Dit is bij iedereen mogelijk.

Dus: de eerste toespraak kan je zien als het bekend maken van de Vier Edele Waarheden. Toen zette de Boeddha het Wiel der Wet in beweging... Maar tijdens de tweede toespraak ging hij dieper naar de kern. En door de drie kenmerken van de ware aard van dingen te verklaren, verwierven de vijf monniken Arahatschap. Later in onze zoektocht zullen we zien dat het volledig ophouden van lijden helemaal draait om het begrijpen van deze drie kenmerken.

We schakelen even terug naar de eerste toespraak...

S56-011 — Dhamma Cakka Ppavattana Sutta — Het in beweging zetten van het Wiel der Wet

...waarin de Boeddha ook in de tweede Edele Waarheid verklaart dat er een oorzaak van dat lijden is. (De vijf monniken hebben S22-059, de tweede toespraak, dus nog niet gehoord.) Maar ook nu blijft hij louter bij de verklaring dat begeerte (tanha) de oorzaak van lijden is, afgezien van het feit dat hij wel de drie vormen van begeerte noemt. Ook nu gaat hij nog niet dieper in detail. Pas later verklaart de Boeddha wat die begeerte precies is, waar het zich wortelt en hoe het moet worden uitgerukt. Een heel goed voorbeeld hiervan is...

D22 — Maha Satipatthana Sutta — De grote toespraak over de vier fundamenten van indachtigheid

...waarin hij tot een volledige verklaring komt over hoe uiteindelijk absolute bevrijding van lijden te realiseren. In D22 geeft de Boeddha dus ook heel nauwgezet en gedetailleerd het Edel Achtvoudige Pad weer omdat dit de gehele boeddhistische training omvat en nodig is om het doel te bereiken. D22 bevat ook de volledige instructies voor de boeddhistische satipatthana training; daar is per slot van rekening de naam van de toespraak aan ontleend. En tijdens je zoektocht zal je al deze waardevolle woorden van de Boeddha tegenkomen, want het is hier allemaal. En je zal zien dat de Boeddha de Leer op verschillende manieren uiteen gezet heeft zoals bijvoorbeeld in...

A03-061 — Tittha Sutta — Dwaalleren

...om maar een voorbeeld te noemen. En dat is nog niet alles...

Wist je dat de Boeddha ook de Leer van het afhankelijk ontstaan (paticcasamuppada) onderwijst? Hierin verklaart hij dat alle mentale en fysieke fenomenen afhankelijk van een bepaalde voorwaarde ontstaan. Wanneer dit ontstaat, ontstaat ook dat. Het ene komt voort uit het andere.

Eenvoudig gezegd houdt dit het volgende in. Een bepaald ding (dat kan dus een mentaal of fysiek object zijn) heeft een bepaalde voorwaarde, het is een toestand van een bepaalde 'kwaliteit'. De 'kwaliteit' van het object dat daar uit voortkomt, is daar afhankelijk van. Bijvoorbeeld, afhankelijk van onwetendheid ontstaan mentale formaties (of mentale factoren). Maar omdat die afhankelijk ontstaan van onwetendheid, is de 'kwaliteit' van mentale formaties 'niet optimaal' om het zo te zeggen. Afhankelijk van die mentale formaties ontstaat het soort bewustzijn dat daar 'bij past', van hetzelfde soort is. We zien dus dat er een conditionerend ding is en een geconditioneerd ding.

Het boeddhisme onderwijst niet dat er één allereerste begin is, maar omdat er onwetendheid is, is er ook begeerte. Begeerte gaat altijd gepaard met onwetendheid. Zolang er begeerte is, zal er een wedergeboorte proces zijn en daarom geboorte, ouderdom en dood. Maar wanneer er een einde gemaakt wordt aan onwetendheid, ontstaan er ook geen mentale formaties meer, geen bewustzijn etc. Concentratie is heel belangrijk om belangrijke zaken in het leven te kunnen begrijpen, maar het is uiteindelijk wijsheid (of juist begrip) die een einde maakt aan het lijden. Wijsheid is als een lamp die in het duister omhoog gehouden wordt waardoor je echt kunt zien wat er is. Zoals het licht van de lamp de duisternis verdrijft, zo is het wijsheid die onwetendheid verdrijft. En daardoor wordt de opheffing van lijden een feit.

Wanneer je het Pad van de Boeddha volgt, leer je de wijze waarop je wijsheid moet ontwikkelen. Want wijsheid komt niet uit de lucht vallen, dat moet je ontwikkelen oftewel cultiveren. Het Pali woord voor inzicht meditatie is vipassana bhavana, hetgeen betekent: 'de ontwikkeling van inzicht'. Wanneer het licht van inzicht/wijsheid begint te schijnen, weet je welke zaken het wedergeboorte proces in gang houden en weet je hoe je dit proces kunt doen ophouden.

In de leer van het afhankelijk ontstaan — de paticcasamuppada — spreekt de Boeddha over twee verschillende richtingen: de voorwaartse en de achterwaartse.

Voorwaartse richting = 2e Edele Waarheid

De voorwaartse richting laat zien hoe lijden toeneemt en is dan ook gelijk aan de tweede Edele Waarheid.

Achterwaartse richting = 3e Edele Waarheid = Nibbana

De achterwaartse richting die laat zien hoe lijden afneemt en is gelijk is aan de derde Edele Waarheid, en die is weer gelijk aan Nibbana.

Reminder Via het hoofdstuk Verwijzingen wordt naar belangrijke pagina's verwezen.

Studie tips

De Vier Edele Waarheden stapsgewijs verkennen zoals dat vroeger ook ging. Net zoals vroeger, waren er fasen waarin de vijf monniken (en vele mensen daarna) de Leer vernamen. Dat delfde principe hanteren we nu ook. Een Tip kan je zien als een 'fase'.

De Vier Edele Waarheden verkennen

Tip 1

Advies fase 1:

  • Neem van elke Edele Waarheid de rubriek Context door.
  • Volg nog niet de links.
  • Neem nogmaals de contexten door en volg (indien gewenst) dan pas de links waarover je meer wilt weten. Dit is niet noodzakelijk.

Meer uitleg waarom dit advies? Zie deze noot[1].

Tip 2

Advies fase 2:

  • Neem zowel de eerste toespraak als de tweede toespraak door.
  • Volg nog niet de links.
  • Neem nogmaals de toespraken door, waarbij je bij elke toespraak de links kunt volgen. Je kan nu ook de links voor de extra pagina's volgen die in het hoofdstuk Verwijzingen > Kernzaken zijn geplaatst.

Meer uitleg waarom dit advies? Zie deze noot[2].

Tip 3

Advies fase 3:

Deze fase is voor zowel gevorderden als beginners. Wanneer je weet waarvoor de Vier Edele Waarheden staan, kan je meteen aan de gang om het boeddhistische Pad op te gaan. Dat doe je middels het Edel Achtvoudige Pad waarnaar verwezen wordt. Omdat dat Pad van A tot Z ontwikkeld moet worden, is het Pad voor zowel beginners als voor gevorderden.

Zoals gezegd in rubriek De methode geeft de Boeddha in de Maha Satipatthana Sutta meer details over (o.a.) de Vier Edele Waarheden hetgeen de gehele satipatthana training (inzicht meditatie) omvat.

De leer van het afhankelijk ontstaan (Paticcasamuppada) is een heel gedetailleerde beschrijving van de oorzaak en de opheffing van lijden. Dit is ook een verklaring van het kamma proces en het wedergeboorte proces.

Reminder Via het hoofdstuk Verwijzingen wordt naar belangrijke pagina's verwezen.

Context

De waarheid omtrent het lijden vertelt ons dat alle wezens onderhevig zijn aan geboorte, als gevolg daarvan aan ouderdom, als gevolg daarvan aan ziekte en als gevolg daarvan uiteindelijk aan de dood. Het is een ongewenste situatie en daarom is het lijden. Niemand is uitgezonderd van deze vier fasen van het leven. Verdriet en weeklagen, pijn, smart en wanhoop zijn ook lijden. Gevoegd worden bij het onaangename is lijden, gescheiden worden van het geliefde is lijden, niet kunnen krijgen wat je wilt, is lijden.

De vijf aggregaten — lichamelijkheid, gevoelens, waarnemingen, mentale factoren en bewustzijn — zijn de groepen die zowel een wezen als het hele bestaan uitmaken. De groep van lichamelijkheid is de groep van fysieke verschijnselen; de overige vier zijn mentale verschijnselen (fenomenen, dingen). Zowel de fysieke als mentale verschijnselen maken allemaal deel uit van lijden. Dat is omdat de aggregaten als echt en blijvend worden voorgesteld, als de wereld, als een blijvende entiteit, als een persoon, dat krachtig gepaard gaat met ideeën van 'ik', 'mij', 'zelf', 'ziel' etc. Dit is waarom dit lijden is omdat het leven niet een statische entiteit is, maar een dynamisch proces van voortdurende verandering.

De Vier Edele Waarheden zijn allemaal gebaseerd op lijden (dukkha): de oorzaak en de opheffing er van. Dukkha is ook het tweede kenmerk van het bestaan.

Gemiddelde mensen zijn slechts oppervlakkige zoekers. Maar een Ariya ziet de dingen zoals zij werkelijk zijn. Omdat hij de vergankelijke aard van dingen ziet, ziet hij een bedrieglijke wereld met haar illusionaire plezieren niet als iets dat echt bevredigend is. Hij begrijpt elk fenomeen door en door. Zo begrijpt hij bijvoorbeeld dat een fijn gevoel slechts een tijdelijke bevrediging is van een zintuiglijk verlangen. Hij begrijpt dat dingen onbevredigend zijn omdat ze vanwege hun vergankelijke aard voorbij moeten gaan en daarom lijden impliceren.

Dit is de waarheid omtrent het lijden, en dat goed begrijpen, is juist begrip (samma ditthi). Juist begrip is van essentieel belang om de ware natuur van de wereld te kunnen begrijpen. Van de Vier Edele Waarheden, is het begrijpen wat lijden is, uitermate belangrijk. Vandaar dat dit als eerste in beschouwing wordt genomen.

Uit de Dhammapada.

278. Wanneer met wijsheid het lijden van samengestelde dingen wordt gezien, krijgt men genoeg van dit lijden. Dit is het pad naar zuiverheid.

sabbe sankhara dukkha'ti yada paññaya passati atha nibbindati dukkhe esa maggo vishuddhiya

Alle geconditioneerde dingen zijn beladen met lijden. Deze kennis verheldert je pad...

Context

De tweede Edele Waarheid betreft de oorzaak van lijden hetgeen begeerte (tanha) is. Toch moet goed begrepen worden dat het boeddhisme niet een allereerste begin van iets kent, want alle dingen zijn onderling met elkaar verbonden, dingen komen voort uit elkaar; wanneer het ene ontstaat, ontstaat het andere ook. Alle dingen die opgekomen zijn, zijn afkomstig van meerdere oorzaken en niet van één enkele oorzaak. Zo komt uit het contact via de zintuigen en de uitwendige wereld een gevoel op, uit gevoel ontstaat weer begeerte, daaruit weer hechten, worden, etc. Er is niet een allereerste begin, maar de Boeddha leert dat begeerte de hoofdoorzaak van lijden is.

Begeerte gaat altijd vergezeld met onwetendheid. Het is vanwege deze begeerte, deze hunkering, dat wezens doorgaan om wedergeboren te worden in samsara, steeds maar weer. Het zintuiglijk geluk dat een wezen doorgaans ervaart, is in de kern lijden dat zijn oorsprong heeft in deze begeerte en gehechtheid. Mensen jagen vele plezierige dingen na, ze zoeken hun geluk in voorbijgaande dingen vanwege hun begeerte en gehechtheid. Om bevrijd te raken van samsara, oftewel de kringloop van geboorte en dood, moet iemand de waarheid omtrent begeerte en de ware aard van dingen begrijpen.

Degene die juist begrip ontwikkelt, de eerste factor van het Edel Achtvoudige Pad, realiseert zich dat deze hunkering de hoofdoorzaak van lijden is. Dit, deze hunkering, is de tweede van de Vier Edele Waarheden. Juist begrip (samma ditthi) verschaft kennis over hoe het lijden kan worden beëindigd.

Uit de Dhammapada.

153. Gedurende vele geboorten in samsara heb ik verwoed gezocht naar de bouwer van dit huis, maar niet gevonden. Het herhaaldelijk geboren worden, is vol met lijden.

anekajati samsaram sandhavissam anibbisam gahakarakam gavesanto dukkha jati punappunam

Tijdens de lange cyclus van samsara zocht ik naar de huizenbouwer, maar nooit vond ik die. Steeds weer geboren worden is lijden.

Context

De derde Edele Waarheid behelst de opheffing van lijden. Deze opheffing van lijden wordt gerealiseerd door het ontwortelen, het uitrukken (tanhakkhayo) van de drie soorten van begeerten (tanha) die aanleiding geven tot lijden. Deze derde Edele Waarheid is gelijk aan Nibbana, het ultieme doel van boeddhisten. Dit Nibbana is niet het geconditioneerde, maar het ongeconditioneerde.

Dit Nibbana moet worden gerealiseerd (sacchikatabba) door het (in mentaal opzicht) verzaken, het loslaten van zowel de inwendige als de uitwendige wereld. Dit is het 'ontmantelen' van de aggregaten die als een persoon worden voorgesteld (zie pañca upadana kkhandha) welke de persoonlijkheid vormt, en vooral ook het idee van een 'zelf', een 'ziel', 'ik' etc.

Deze derde Edele Waarheid moet worden gerealiseerd door het ontwikkelen (bhavetabba) van het Edel Achtvoudige Pad (ariya atthangika magga), de vierde buitengewone realiteit. Dit unieke Pad is de enige rechte weg (ekayana) om het Nibbana te realiseren.

Uit de Dhammapada.

154. O bouwer van dit huis, nu heb ik je gezien! Jij zult nooit meer een huis bouwen. Al jouw balken zijn vernietigd, al jouw dakspanten zijn afgebroken! De geest heeft het Ongeconditioneerde bereikt, het ophouden van de begeerte is bereikt!

gahakaraka dittho'si puna geham na kahasi sabba te phasuka bhagga gahakutam visankhitam visankharagatam cittam tanhanam khayam ajjhaga

Huizenbouwer! Jij bent met de grond gelijk gemaakt! Jij zult niet meer bouwen. Mijn geest is voorbij begeerte gegaan.

Context

De eerste drie Edele Waarheden zijn de doctrine van de Boeddha. Maar boeddhisme is niet louter een intellectuele doctrine; om het doel van deze Leer te kunnen verwerkelijken, moet er geoefend worden. Daarom heeft de Boeddha een 'medicijn' aangereikt. Dit medicijn is het Edel Achtvoudige Pad. Juist begrip (samma ditthi) schenkt ons de kennis van het pad dat ons leidt naar de opheffing van lijden (dukkhanirodhagamini patipadagnana). Het pad naar de beëindiging van lijden is het Achtvoudige Pad. Het is het pad van het midden oftewel de middenweg (majjhima patipada). Deze unieke wijze vermijdt twee extremen: zelfkastijding, hetgeen iemands lichaam verzwakt, en zelfzuchtige toegeeflijkheid hetgeen de ontwikkeling van iemands mentale gesteldheid vertraagt.

Daarom is het onmogelijk, om de drie vormen van begeerte — die aanzetten tot lijden — uit te roeien zonder de middenweg te volgen.

Uit de Dhammapada.

275. Ga dit pad op en je zult een einde aan lijden maken. Want nadat de pijlen van ellende waren uitgetrokken, is het pad door mij goed verkondigd.

etamhi tumhe patipanna dukkhass'antam karissatha akkheto ve maya maggo aññaya sallasanthanam

Door dit pad te volgen zul je al het lijden vernietigen. Nadat ik het pad zelf had gerealiseerd, heb ik het bekend gemaakt.

Verwijzingen

Reminder Raadpleeg eerst de Studie tips.

De basis toespraken

Eerste toespraak: S56-011 — Dhamma Cakka Ppavattana Sutta — Het in beweging zetten van het Wiel der Wet

Tweede toespraak: S22-059 — Anatta Lakkhana Sutta — De kenmerken van niet-zelf

Kernzaken

De drie vormen van begeerte en De drie kenmerken zijn in de hele boeddhistische Leer belangrijke kernpunten. Deze omvatten dus alle Edele Waarheden.

Ti lakkhana — Boeddhisme — De drie kenmerken van het bestaan

Tanha — Boeddhisme — De drie vormen van begeerte

Meer details van de Vier Edele Waarheden

Zoals gezegd in rubriek De methode, heeft de Boeddha zijn Leer natuurlijk niet in één keer geopenbaard. Dat ging in fasen. In rubriek De methode is beschreven hoe en wat inzake de Maha Satipatthana Sutta en Paticcasamuppada. Deze onderwerpen zijn belangrijk om de Leer goed te kennen en om bevrijding van lijden te realiseren.

Paticcasamuppada — Boeddhisme — De leer van het afhankelijk ontstaan

D22 — Maha Satipatthana Sutta — De grote toespraak over de vier fundamenten van indachtigheid

Ook is in de rubriek De methode aangegeven dat de Boeddha zijn Leer op verschillende manieren heeft onderwezen. Een paar voorbeelden:

In de Tittha Sutta haalt hij o.a. ook de Vier Edele Waarheden op een iets andere manier aan en onderbouwt hij wat dwaalleren zijn.

A03-061 — Tittha Sutta — Dwaalleren

In de Cula Sihanada Sutta geeft hij aan dat er vier vormen van hechten zijn en waarom niet alle religieuze leraren hebben begrepen wat hechten is. Hij geeft aan dat het logisch is dat mensen daarom geen vertrouwen in die leraren hebben (omdat die leraren daarom niet het Pad naar bevrijding onderwijzen).

M011 — Cula Sihanada Sutta — De kleine brul van de leeuw

Houdt ook de verwijzingen in de Wegwijzer in de gaten. Verder staat de gehele website je ter beschikking voor studie én beoefening.

Vierde Edele Waarheid — Het Edel Achtvoudig Pad

Zoals gezegd zijn de eerste drie Edele Waarheden de doctrine van de Boeddha, de vierde is het trainingssysteem. Hiervoor ga je naar:

Ariya Atthangika Magga — Boeddhisme — Het Edel Achtvoudige Pad

Eindnoten

[1] Uitleg bij fase 1 (Tip 1)

Bij elk van de Edele Waarheden is een rubriek Context die in grove lijnen de betekenis ervan weergeeft. Neem eerst alleen de context door van elk van de Edele Waarheden. Volg nog geen links.

Je kennis is dan nog wel beperkt, maar dat geeft helemaal niet. Het is niet nodig alles in één keer te begrijpen. De Boeddha vertelde ook niet alles in één keer.

Voor nu is het veel belangrijker dat je een goed fundament legt, en dat is dat je basiskennis goed is. Deze is best al vrij breed, want je hebt al een redelijk zicht op het geheel en op waar je ontdekkingsreis naar toe leidt — je hebt immers de context van elke Edele Waarheid doorgenomen. Het is altijd belangrijk dat je weet waar het om gaat en dat je het doel heel duidelijk in het vizier hebt. Op deze manier kan je je basiskennis verder ontwikkelen naar ware wijsheid. Het is zoals een rivier die bij haar oorsprong ook smal en ondiep begint, maar gegarandeerd breder en dieper zal worden omdat de basis daarvoor aanwezig is.

Omdat het om de basiskennis gaat, is het niet de bedoeling dat je de links gaat volgen. Niet dat dat geen enkele keer mag, maar als je teveel links gaat volgen, raakt het doel van deze fase verloren.

Heb je de context van elke Edele Waarheid doorgenomen (of een paar keer), dan kan je de links volgen die binnen de contexten zijn geplaatst. Het is zeker niet nodig om de informatie achter die links te begrijpen. Besef goed dat ons doel de Vier Edele Waarheden zijn en dat deze pagina dé uitgangsbasis is. In principe is alles dat nodig is, via deze pagina beschikbaar.

Als je deze fase gehad hebt, begin je aan fase 2 (Tip 2)

[2] Uitleg bij fase 2 (Tip 2)

Tip 1 begrepen? Dan kan je de toespraken gaan lezen die in het hoofdstuk Verwijzingen zijn aangegeven. Met een goede basiskennis als fundament kan je nu gaan 'luisteren' naar wat de Boeddha te zeggen had.

Net zoals je bij elke Edele Waarheid de rubriek Context hebt doorgenomen, kan je ook nu het beste de gehele toespraak doornemen, zonder meteen de links in de toespraken te gaan volgen.

Neem eerst de eerste toespraak door, en daarna de tweede toespraak.

De drie vormen van begeerte en De drie kenmerken zijn in de gehele boeddhistische Leer belangrijke kernpunten. Deze omvatten dus alle vier de Edele Waarheden. Naar deze pagina's wordt dan ook via meerdere locaties naar verwezen.

Na het doornemen van de toespraken, kan je je kennis verder ontwikkelen door de info achter de links in de toespraken te bestuderen. Houd ook de verwijzingen in de Wegwijzer in de gaten.

Document info
RegID leer-001-01-hoofdLeerstelling
Bijgewerkt 18 november 2020 14:20:30
Auteur Peter van Loosbroek — Ananda
Locatie www.sleuteltotinzicht.nl
Copyright Zie voor gebruik van deze tekst www.sleuteltotinzicht.nl/glb_copyright.htm
Overig Geen