Boeddhisme — De hoofdbezoedelingen

Asava

De hoofdbezoedelingen zijn invloeden die iemand tot een bepaald gedrag aanzet. Voor het realiseren van verlichting moeten ze worden vernietigd.

Inhoudsopgave

Definitie

Verklaring van de samenvoegingen

De gerelateerde termen

Geleidelijke vernietiging

De arahat

Extra toelichting

Meer lijsten

Definitie

De term asava kan het volgende betekenen: 'bezoedelingen'; 'aantastingen'; 'invloeden' 'stromen'; 'instromingen'; 'overstromingen'; 'onzuiverheden'; 'vooroordelen'; 'bedwelmingen'; 'neigingen'; 'impuls'; 'aanzet'; 'dwang'. Ze worden gebruikt om naar de hoofdbezoedelingen te verwijzen. Het komt overeen met de term tanha, wat gewoonlijk vertaald wordt als begeerte of hunkering.

Wij vertalen het woord asava (a + sava = in-stromen) als een invloed die iemand tot een bepaald gedrag aanzet. Voornamelijk wordt in de sutta's gesproken over vier bezoedelingen:

  1. kamasava — De bezoedeling van zintuiglijke begeerte.
  2. bhavasava — De bezoedeling van begeerte naar het proces van worden (oftewel bestaan).
  3. ditthasava — De bezoedeling van het hechten aan meningen.
  4. avijjasava — De bezoedeling van gebrek aan hogere kennis oftewel onwetendheid.

Deze lijst van vier verschijnt ook wel onder de naam 'overstromingen' (ogha) en 'banden' of 'jukken' (yoga).

Verklaring van de samenvoegingen

  1. kamasava = kama + asava.
  2. bhavasava = bhava + asava.
  3. ditthasava = ditthi + asava.
  4. avijjasava = avijja + asava.

De gerelateerde termen

  1. Wanneer er zintuiglijke begeerte (kama tanha) is, is dit de bezoedeling van zintuiglijke begeerte (kamasava).
  2. Wanneer er begeerte naar het proces van worden (oftewel bestaan) (kama bhava) is, is dit de bezoedeling van begeerte naar het proces van worden (bhavasava).
  3. Wanneer er het hechten aan meningen (ditthi) is, is dit de bezoedeling van het hechten aan meningen (ditthasava).
  4. Wanneer er een gebrek aan hogere kennis oftewel onwetendheid (avijja) is, is dit de bezoedeling van onwetendheid (avijjasava).

Geleidelijke vernietiging

Voor de realisering van verlichting, Nibbana, is het uitrukken of de vernietiging van de bezoedelingen noodzakelijk. Dit gebeurt geleidelijk bij het bereiken van de bovenwereldse paden (lokuttara magga) door de edele personen (ariya puggala).

Door het pad van 'in de stroom treden' (sotapanna), wordt de bezoedeling van meningen (ditthasava) vernietigd; door het pad van 'niet meer terugkeren' (anagami), wordt de bezoedeling van zintuiglijke begeerte (kamasava) vernietigd; door het pad van arahatschap, worden de bezoedelingen van de begeerte naar het bestaan (bhavasava) vernietigd en de bezoedeling van onwetendheid (avijjasava).

De Boeddha laat zien hoe de bezoedelingen te overwinnen zijn, namelijk door inzicht, zintuiglijke controle, door vermijding en door een verstandig gebruik van de noodzakelijkheden van het leven. Zie hiervoor M002 — Sabbasava Sutta — Alle bezoedelingen.

De sutta's die sluiten met de verwerkelijking van arahatschap door de luisteraars, eindigen vaak met de woorden: 'Tijdens deze uitspraak werden de harten van de monniken bevrijd van de bezoedelingen door de afwezigheid van hechten (anupadaya asavehi cittani vimuccimsu ti).'

De arahat

De arahat is volledig vrij van de bezoedelingen. Hij begrijpt dat alle bezoedelingen zijn uitgeblust, zie asavakkhaya ñana.

Khinasava is een naam voor een Arahat, een heilige, omdat dit iemand is waarvan de bezoedelingen (asava's) zijn vernietigd, of iemand die vrij van bezoedelingen is.

De staat van de geest van een arahat wordt vaak asavakkhaya genoemd, 'de vernietiging van de bezoedelingen'.

Extra toelichting

In de sutta's wordt ook een lijst van drie gevonden, waarin de derde, ditthasava, wordt weggelaten. Bijvoorbeeld in de eerste toespraak S56-011 — Dhamma Cakka Ppavattana Sutta — Het in beweging zetten van het Wiel der Wet. Hier geeft de Boeddha volgende drie vormen van begeerte aan:

  1. kama tanha — Zintuiglijke begeerte.
  2. bhava tanha — Begeerte naar het proces van worden (oftewel bestaan).
  3. vibhava tanha — De begeerte naar niet-bestaan (nihilisme)

De laatste twee, bhava tanha en vibhava tanha hebben betrekking op het hechten aan meningen hetgeen afgeleid is van de twee extreme leerstellingen sassata ditthi en uccheda ditthi (inclusief natuurlijk de overige leerstellingen die daar tussen vallen). Het hechten aan dergelijke leerstellingen impliceert reeds het hechten aan meningen (ditthi). Afgezien van het feit dat het hechten aan meningen onwetendheid in de hand werkt, wordt hierdoor ook de Leer van de Boeddha buitengesloten vandaar er sprake is van onwetendheid (avijja). Let wel, avijja betekent 'gebrek aan hogere kennis', bijvoorbeeld de Vier Edele Waarheden hetgeen de boeddhistische Leer is. Daarom zou het overbodig zijn geweest dat de Boeddha ditthi en avijja in bovenstaande lijst van drie (in S56-011) genoemd zou hebben.

Daarnaast heeft de Boeddha in zijn eerste toespraak vooral bhava tanha en vibhava tanha de nadruk hierop gelegd vanwege de sterke invloed die leerstellingen op mensen hebben omtrent hun denkwijze en gedrag. Daarbij komt dat leerstellingen over een 'zelf', geen einde aan zelfzuchtig kunnen maken maar dit juist intensiveren. Het draait immers allemaal om 'zelf' wat 'het hart' genoemd kan worden van hechten aan meningen en onwetendheid. Dit is een andere reden waarom de Boeddha ditthi en avijja niet nog eens extra aan de lijst van drie (in S56-011) hoefde toe te voegen.

Echter, wanneer iemand geen leerstelling omtrent een 'zelf' volgt of praktiseert, betekent dit niet dat er geen zelfzucht is of kan zijn. Daarom noemt de Boeddha ook kama tanha in de lijst. Iemand kan namelijk ook best vanuit zijn eigen persoonlijke standpunt van dezelfde of soortgelijke opvattingen hebben of gewoon aan bepaalde ideeën hechten. Die ideeën kunnen geconditioneerd zijn door interne onwijze overwegingen (ayoniso manasikara) en/of geconditioneerd zijn door onwijze overwegingen of andere zaken die in de externe wereld plaatsvinden. Alle dingen komen in het bestaan door meerdere oorzaken, ook ideeën. Het internet van tegenwoordig is daar een goed voorbeeld van.

Veel mensen zijn (vanwege kama tanha) erg betrokken in de wereld. De een roept iets en de ander heeft daar ook weer z'n ideeën over. Meningen, opvattingen, ideeën; het zijn zaken waar mensen grote waarde aan toekennen. En men grijpt zich vast aan wat de zintuigen streelt (kama). Zo ontstaat er een opeenstapeling van ideeën, het bos van ideeën, het oerwoud van ideeën wat steeds verder van de realiteit leidt. Dit is het verankerd raken in het geconditioneerde (sankhata).

De arahat daarentegen, houdt zich verre van zulke dingen. Hoewel hij fysiek middenin de wereld kan leven, raakt hij er mentaal niet in betrokken, laat staan verstrikt. Hij leeft onafhankelijk (anissito) en hij grijpt zich nergens in de wereld aan vast. Hij is zelfs niet eens (door de Boeddha) gebonden aan de kennis die deel uitmaakt van het pad naar arahatschap (zie ñana bandhu). Daarnaast hecht hij daar zelf ook niet aan. Hij laat zich door niemand en niets meer conditioneren omdat hij het ongeconditioneerde (asankhata) heeft bereikt.

In M002 — Sabbasava Sutta — Alle bezoedelingen bijvoorbeeld, noemt de Boeddha alle vier de hoofdbezoedelingen. In tegenstalling tot S56-011 legt hij hier niet expliciet nadruk op de twee leerstellingen, maar op alle bezoedelingen in het algemeen. Hier is dan wel bhavasava opgenomen, maar dat is om de nadruk te leggen op het door willen gaan in het bestaan. De mensen van de wereld hechten erg aan geboorte, verheugen zich daarin, zien dat als een feestelijkheid. Maar bhavasava herinnert mensen eraan dat geboorte de voorwaarde is voor ouderdom, ziekte, dood etc., en dat is ongewenst. Bhavasava is er ook omdat de andere drie bezoedelingen er zijn.

Zo zien we dat de verschillende termen elkaar niet uitsluiten met hier en daar een klein nuanceverschil. Deze bezoedelingen worden de hoofdbezoedelingen genoemd omdat ze invloed hebben op het gedrag van mensen, maar alle onheilzame (akusala) factoren worden bezoedelingen genoemd.

Meer lijsten

De term asava verwijst naar de hoofdbezoedelingen; er is ook een lijst van 10 (kilesa) en een lijst van 16 (upakkilesa) bezoedelingen. Deze zijn echter 'zelf-bezoedelend' zoals beschreven onder kilesa.

Zie ook

Document info
RegID leer-001-07-hoofdLeerstelling
Bijgewerkt 13 februari 2022 20:51:12
Auteur Peter van Loosbroek — Ananda
Locatie www.sleuteltotinzicht.nl
Copyright Zie a.u.b. copyright www.sleuteltotinzicht.nl/glb_copyright.htm
Overig Geen